Sambo

Sambo güləşi keçmiş Sovet İttifaqında meydana gəlmiş, hazırda dünyada geniş yayılmış təkm`übarizlik idman növüdür.Sambo sözünün hərfi mənası üç rus sözünün baş hərflərinin birləşməsindən əmələ gələrək (samozaşita bez orujiya) silahsız özünümüdafiə deməkdir.

Güləşin bu növü XX əsrin 20-ci illərinin əvəllərində Moskvanın “Dinamo” cəmiyyətində, bir qədər sonra Vladivostokda, daha sonra 1931-ci ildən Mərkəzi Dövlət Bədən Tərbiyəsi İnstitutunda və eyni zamanda Ordu İdman Klublarında tətbiq olunmağa başlamışdır.

“Dinamo” cəmiyyətində bu sahədə ən fəal iş aparan Viktor Afanasiyeviç Spiridonov olmuşdur. Lakin ən səmərəli təşkilatı fəaliyyət Vasiliy Sergeyeviç Oşepkova məxsusdur. Spiridonov-Oşepkov sisteminin Anatoliy Arkadyeviç Xarlampiyev tərəfindən daha da təkmilləşdirilməsi nəticəsində yeni idman növünün – sambonun formalaşdırılması təşəkkül tapdı.

Sanbonun yaranmasının rəsmi tarixi 16 noyabr 1938-ci il hesab olunur. Məhz həmin tarxidə Ümumitiffaq Bədən Tərbiyəsi və İdman Komitəsinin əmri ilə sambo öz çoxobrazlılığına, texnikasına və müdafiə əhəmiyyətinə görə fövqaladə dəyərli idman növü hesab edildi.
Sambo güləşi üzrə yığma komandanın rəsmi beynəlxalq yarışlara məqsədyönlü hazırlığında, qazanılan uğurlarda əməkdar məşqçi ümumittifaq dərərəcəli hakim Sabir Hüseynovun (1967-1992-ci illərdə yığma komandanın baş məşqçisi olub), SSRİ-nin və Azərbaycanın əməkdar məşqçisi beynəlxalq dərəcəli hakim Əbülfəz Əliyevin (1993-2003-cü illərdə yığma komandanın baş məşqçisi olmuş), əməkdar məşqçi, beynəlxalq ekstra dərəcəli hakim Mübariz İbrahimovun (2004-cü ildən yığma komandanın baş məşqçisidir) böyük əməyi vardır.

Azərbaycan milli güləşindən qıçı və qıçları tutaraq atmalar, dəyirman fəndləri sambonun texniki arsenalına daxil edilmiş və bu fəndlər yarışlarda populyarlığı ilə daha çox diqqəti cəlb edir. Samboda eyni zamanda yunan-Roma və sərbəst güləşdə, isveç qurşaq tutmasında, Lankişir və Kemberlend üsullu ingilis güləşində, yapon cui-citsisu, karate, aykido, cüdo, kendo idman növlərində tətbiq edilən ən gözəl fəndləri sintez olunmuşdur.

Sambo üzrə 1938-ci ilin noyabr ayında “Beş şəhərin matçı” adı ilə tarixə düşümüş ilk rəsmi yarış da məhz Bakı şəhərində keçirilmişdir.

1939-cu ilin noyabrında sambo güləşi üzrə ilk SSRİ çempionatı keçirilmişdir.

1957-ci ildə sambo beynəlxalq arenaya daxil olur. Həmin ildən etibarən bir sıra beynəlxalq səviyyəli yarışlar keçirilməyə, sambo beynəlxalq idman təşkilatlarının diqqətini özünə cəlb etməyə başlayır.

1966-cı ilin iyun ayında Beynəlxalq Həvəskar Güləş Federasiyasının (FİLA) ABŞ-ın Tolido şəhərində keçirilən konqresində sambo beynəlxalq idman növü kimi rəsmən tanındı.

1967-ci ildə Riqa şəhərində ilk rəsmi beynəlxalq sambo turniri,

1972-ci ilin noyabrında Riqada ilk açıq Avropa çempionatı,

1973-cü ilin noyabrında isə Tehranda ilk dünya çempionatı keçirildi.

Sambo güləşi üzrə ilk dünya kuboku 1977-ci ilin dekabr ayında İspaniyanın Ovedo şəhərində keçirilmişdir.

Sambo güləşi üzrə qadınlar arasında ilk dünya çempionatı 1983-cü ilin oktyabr ayında İspaniyanın Madrid şəhərində keçirilmişdir.

1984-cü ildə Sambo FİLA-nın tərkibindən çıxır.

1985-ci ildə İspaniyanın Bilbao şəhərində keçirilən növbəti konqresdə Beynəlxalq Həvəskar Sambo Federasiyası (FİAS) yaradılmış və onun ilk prezidenti İspaniyalı Fernando Konte seçilmişdir.

1991-ci ildə İtaliyanın Torino şəhərində Avropa Sambo Federasiyası (FES) yaradılmış və onunun ilk prezdenti Mario loy seçilmişdir.

1992-ci ildə Rusiyanın paytaxtı Moskva şəhərində qadınlar arasında ilk Avropa çempionatı keçirilmişdir.

Artıq 2008-ci ildə Beynəlxalq Həvəskar Sambo Federasiyası (FİAS) özündə 62 milli federasiyanı birləşdirirdi. Avropa, Asiya, Afrika, Amerika Sambo federasiyaları yaradılmış və həmin qitələrdə bu idman növünün daha da inkişaf etdirilməsi üçün məqsədyönlü fəaliyyət göstərirlər.

Azərbaycanda sambo güləşinin inkişaf tarixindən

Azərbaycanda sambonun təşəkkül tapması XX əsrin 30-cu illərinin axırlarına təsadüf edir və onun respublikada inkişafı əməkdar məşqçi ümumittifaq dərəcəli hakim, mərhum İsmayıl Əhmədovun adı ilə bağlıdır.

İsmayıl müəllimin yetirmələrindən Fərhad Həyatzadə, İdris Bağırov, Zakir Nəsirov, Sabir Hüseynov o dövrün adlı-sanlı pəhləvanlarından olmuşlar. 1954-cü ilin martında Y.M Çumakovun rəhbərliyi ilə Bakıda xüsusi hazırlıq seminarından sonra, mart ayının 25-28-i arası ilk Azərbaycan çempionatı keçirilmişdir. Sabir Hüseynov, Alkivarid Pavlidi, Muxtar Dadaşov, İslam Hümbətov ilk Azərbaycan çempionu adına layiq görülmüşlər.

1954-cü ilin aprel ayının 3-8-də Xarkov şəhərində keçirilən SSRİ çempionatında Sabir Hüseynov və Alkivarid Pavlidi də iştirak etmişdir. Sabir Hüseynov 60 kq çəki dərəcəsində fəxri kürsün II pilləsinə yüksələrək gümüş mükafata layiq görülmüşdür. Azərbaycan güləşinin inkişafında böyük xidmətləri olan, dörd növ üzrə (yunan-roma, sərbəst, milli güləş və sambo) idman ustası Sabir Hüseynovun bu nailiyyəti respublikasmız üçün ən yüksək nəticə idi.

1959-cu ildən rəsmi olaraq Azərbayçan çempionatı ardıcıl keçirilir. Yeniyetmələr arasında ilk qızıl medalı 1966-cı ildə Leninqrad şəhərində keçirilmiş SSRİ birinciliyindən 52 kq çəki dərəcəsində güləşən Kamal Qasımov gətirmişdir.

Ağdam sambo məktəbinin yetirməsi Ceyhun Məmmədov 1987-ci ildə gənclər arasında ilk dünya birinciliyinin qalibi, 1988-ci ildə SSRİ və dünya çempionu, 1989-cu ildə SSRİ və dünya kubokunun sahibi, 1990-cı ildə Avropa çempionu olmuşdur. Əməkdar idman ustası Ceyhun Məmmədov 7 qat dünya, 6 qat Avropa çempionu, dünya kubokunun qalibi kimi yüksək idman nəticələri göstərməklə, dünya rekordçusu olmuş, analoqu olmayan, XX əsrin sambo “ulduzu” kimi tarixdə iz qoymuşdur.

Qadınlar arasında 5 qat dünya, 3 qat Avropa, 2 qat SSRİ çempionu olmuş, əməkdar İdman ustası Zülfiyyə Hüseynova Azərbaycan sambosunu dünya miqyasında layiqincə təmsil etmişdir.

Dövlət Gömrük Komitəsi İdman Sağlamlıq Mərkəzi yaranan gündən etibarən bu idman növü mərkəzdə fəaliyyət göstərməkdədir. Məşqçi-müəllim olaraq çalışan Avropa çempionu Bəxtiyar Hacıyev Nəriman oğlunun təcrübə və səyləri nəticəsində mərkəzin bir çox idmançıları yüksək nailiyyətlər əldə etmişlər.

İdmançılarımızın qısa olaraq nəticələri aşağıdakı kimi sıralanmaqdadır:

İbişov Elşən-Azərbaycan çempionatı III yer 2013

Ələkbərov İntiqam-Azərbaycan çempionatı III yer 2013

Hüseynov Qorxmaz-Azərbaycan çempionatı III yer 2011 (yeniyetmələr arası)

Abbasov Asim-Azərbaycan çempionatı III yer 2011 (yeniyetmələr arası)

Heydərov Seymur-Azərbaycan çempionatı I yer 2011 (yeniyetmələr arası)

Heydərov Seymur-Azərbaycan çempionatı I yer 2010 (gənclər arası)

Heydərov Seymur-Dünya çempionatı II yer 2010 (gənclər arası)

Orucov Mikayil-Azərbaycan çempionatı I yer 2010 (yeniyetmələr arası)

Orucov Mikayil-Avropa birinciliyi-III yer 2010 (yeniyetmələr arası)

Qasımov Kənan-Azərbaycan çempionatı I yer 2010(gənclər arası)

Hüseyinli İlkin-Azərbaycan çempionatı II yer 2010(yeniyetmələr arası)

Zeynalov Məhərrəm-Azərbaycan çempionatı I yer 2009 (gənclər arası)

Zeynalov Məhərrəm-Azərbaycan Kuboku I yer 2009 (gənclər arası)

Zeynalov Məhərrəm-Avropa çempionatı-III yer 2009 (gənclər arası)

Quliyev Həmid-Azərbaycan Kuboku I yer 2009 (yeniyetmələr arası)

Bağırzadə Xəzər-Azərbaycan Kuboku I yer 2009

Bağırzadə Xəzər-Azərbaycan çempionatı II yer 2009

Qasımov Kənan-Azərbaycan birinciliyi-II yer 2008

İbişov Elşən-Azərbaycan Kuboku  III yer 2008

Heydərov Seymur-Azərbaycan Kuboku I yer 2008

Ələkbərov İntiqam-Azərbaycan Kuboku III yer 2008

Rüstəmov Ruslan-Azərbaycan çempionatı I yer 2007

Rüstəmov Ruslan-Azərbaycan Kuboku III yer 2007

Sultanov Hacı-Azərbaycan çempionatı II yer 2007 (gənclər arası)

Kərimov Ələkbər-Azərbaycan Kuboku II yer 2007 (gənclər arası)

QarayevCavidan-Avropa çempiopnatı I yer 2006

Rüstəmov Ruslan-Dünya çempionatı III yer 2005

Rüstəmov Ruslan-Azərbaycan çempionatı I yer 2005

Ağayev Səhriman-Azərbaycan çempionatı I yer 2005

Arzumanov Şahin-Azərbaycan çempionatı I yer 2005

Əhmədov Şahin-Azərbaycan çempionatı II yer 2005

Məmmədov Vüqar-Beynəlxalq turnir II yer 2005

Ağayev Səhriman-Avropa çempionatı II yer 2005

Muxtarov Araz-Dünya birinciliyi- I yer 2005

Muxtarov Azad-Dünya birinciliyi I yer 2004

Ağayev Səhriman-Avropa çempionatı II yer 2004

Rüstəmov Ruslan-Dünya çempionatı III yer 2004

Arzumanov Şahin-Hərbçilərin Dünya çempionatı I yer 2004

İsmayilov Elçin-Hərbçilərin Dünya çempionatı III yer 2004

Hüseynov Seymur-Avropa çempionatı I yer 2004

Hacıyev Bəxtiyar-Avropa çempionatı III yer 2003

Ağayev Səhriman-Avropa çempionatı III yer 2003

Səfərbəyov Vasif-Avropa çempionatı II yer 2003

Ağayev Səhriman-Avropa çempionatı III yer 2002